Fiğ, yem bezelyesi ve korunga, hayvancılık yapan işletmelerin kaba yem açığını kapatmada en çok başvurulan baklagil yem bitkileridir. Tek yıllık fiğ ve yem bezelyesi, tahıl tarlalarında nadasa bırakılan alanları değerlendirmeye uygundur. Çok yıllık korunga ise yoncanın zorlandığı kıraç, kireçli ve kurak alanlarda yıllarca ot verebilir. Hepsi havanın azotunu toprağa kazandırarak sonraki ürüne katkı sağlar.
Bu rehberde adi fiğ, Macar fiği, yem bezelyesi ve korunganın iklim-toprak isteklerini, ekimini, fiğ+arpa ve fiğ+yulaf karışım oranlarını, gübreleme ve aşılamayı, biçim zamanını ve ekim nöbetindeki yerini anlatıyoruz. Yonca, silaj yapımı ve yeşil gübreleme sitemizde ayrı rehberlerde ele alındığından burada tekrar edilmemiştir. Bilgiler Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı araştırma enstitüleri ile il müdürlüklerinin yayınlarına dayanır.
İçindekiler
- Türler, İklim ve Toprak İstekleri
- Ekim Zamanı, Tohum Miktarı ve Ekim Derinliği
- Tahıllarla Karışık Ekim ve Karışım Oranları
- Gübreleme ve Bakteri Aşılaması
- Biçim Zamanı: Kuru Ot mu, Silaj mı?
- Kuru Ot Yapımında Dikkat Edilecekler
- Ekim Nöbetindeki Yeri ve Azot Katkısı
- Yem Bitkileri Destekleri (2025–2026)
- Sık Sorulan Sorular
Türler, İklim ve Toprak İstekleri
Adi fiğ
Adi fiğ mor çiçekli, tek yıllık bir baklagildir. Nemli ve serin iklimi sever, kuraklık arttıkça gelişmesi yavaşlar. Samsun İl Müdürlüğü’nün yem bitkileri kitabına göre serin bölgelerde yazlık, sahil gibi ılık bölgelerde ise kışlık olarak yetiştirilir. Süzek, tınlı ve su tutma kapasitesi iyi orta-ağır topraklarda başarılıdır. Toprağın bir miktar kireç içermesi istenir. Kumlu topraklarda ancak iyi bir gübrelemeyle yetiştirilebilir.
Macar fiği
Macar fiği beyaz çiçekli, ince saplı ve yapraklı bir türdür. Asıl üstünlüğü soğuğa dayanıklılığıdır: Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü’ne göre sıcaklık olağan dışı düşmedikçe kış soğuklarından zarar görmez ve kuru tarım alanlarında kışlık olarak yetiştirilebilir. Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü de bölgede güzlük ekilebilen tek yem bitkisinin Macar fiği olduğunu belirtir. Orta-ağır ve ağır, kireçli toprakları tercih eder.
Yem bezelyesi
Yem bezelyesi, kuru tarımda buğday ve arpa ile ekim nöbetine girebilen tek yıllık bir baklagildir. Kışlık ve yazlık çeşitleri vardır: Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nün 2025’te tescil edilen Alibey 26 çeşidi Ege, Akdeniz ve Karadeniz kıyısında kışlık ekimle denenmiştir; Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nün Uysal ve Yazıcıoğlu çeşitleri ise Doğu Anadolu, İç Anadolu ve Trakya’da yazlık ve sulu ekime önerilir.
Korunga
Korunga çok yıllık, kurağa ve soğuğa dayanıklı bir baklagildir. Derin, gevşek, kuru ve kireçli topraklar ona çok uygundur. Konya İl Müdürlüğü yayınında taşlık ve verimsiz toprakların da uygun olduğu belirtilir. Buna karşılık ıslak, asit ve killi topraklar ile taban suyu yüksek tarlalar korunga için elverişsizdir. Kıraç koşullarda yoncadan daha ekonomik bir seçenektir.
Ekim Zamanı, Tohum Miktarı ve Ekim Derinliği
Tohum yatağı keseksiz ve bastırılmış olmalıdır. Fiğlerde ekimden sonra merdane çekmek çimlenmeyi hızlandırır ve kuş zararını azaltır.
Adi fiğ
- Ekim zamanı: Ilık bölgelerde sonbahar yağmurlarından sonra ekim-kasım aylarında, serin bölgelerde ise ilkbaharda mümkün olduğunca erken ekilir. Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü, Albayrak çeşidi için sahil kuşağında ekim-kasım, geçit kuşağında erken ilkbahar ekimini önerir.
- Tohum miktarı: Samsun İl Müdürlüğü’ne göre ot için mibzerle 8–10 kg/da, serpme 12–15 kg/da; tohum üretimi için 8–10 kg/da ve 30–40 cm sıra arası. Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nün Kubilay 82 çeşidiyle yaptığı denemelerde en yüksek kuru madde mibzerle 15 kg/da, serpme ekimde 18 kg/da tohumla alınmıştır.
- Derinlik: 3–5 cm.
Macar fiği
- Ekim zamanı: Eylül başından kasıma kadar. Geç ekimden diğer türlere göre daha az etkilenir.
- Tohum miktarı: Yalnız ekimde ot için kaynaklarda 6–12 kg/da arasında değerler verilir (Trakya TAE 6 kg/da, Koyunculuk Araştırma Enstitüsü 8–10 kg/da). Tohum üretiminde 6–8 kg/da ve 35–50 cm sıra arası önerilir. Ot için sıra arası 18–20 cm’dir.
- Derinlik: 3–5 cm. Ağır topraklarda daha sığ (2–4 cm), hafif topraklarda daha derin (4–6 cm) ekilir.
Yem bezelyesi
Kışlık çeşitler sonbaharda, yazlık çeşitler ilkbaharda ekilir. Tohum miktarı tane iriliğine ve çeşide göre değiştiğinden, kullanacağınız çeşit için önerilen miktarı tohumluk firmasından veya İlçe Müdürlüğünden öğrenmeniz en doğrusudur.
Korunga
- Ekim zamanı: Kışı sert geçen yerlerde erken ilkbaharda, kışı ılık geçen yerlerde sonbaharda ekilir.
- Tohum miktarı: Bolu İl Müdürlüğü’ne göre ot için serpme 12–15 kg/da, mibzerle 6–8 kg/da; tohum üretimi için 8–10 kg/da. Konya İl Müdürlüğü ot için 10–12 kg/da ve 25–50 cm sıra arası önerir.
- Derinlik: Toprak yapısına göre yaklaşık 3–7 cm.
Korunga ekim yılında yavaş geliştiği için o yıl ot alınmaz. Bu dönemde yabancı otlar biçilerek bastırılır, ilk verimli biçim ikinci yılda yapılır.
Tahıllarla Karışık Ekim ve Karışım Oranları
Fiğ ve yem bezelyesi yalnız ekildiğinde kolayca yatar ve biçimi zorlaşır. Arpa, yulaf, buğday veya tritikale ile karışık ekimde tahıl bitkiye dayanak olur, ot daha dik gelişir ve hasat kolaylaşır. Koyunculuk Araştırma Enstitüsü bunun bir bedeli olduğunu da hatırlatır: tahıl oranı arttıkça karışımın yem değeri düşer.
- Macar fiği + tahıl (ot için): Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Koyunculuk Araştırma Enstitüsü dekara 6 kg Macar fiği ile 4–6 kg arpa, buğday veya kışlık yulaf önerir. Samsun İl Müdürlüğü’nün örneğinde ise 10 kg fiğe 5–8 kg yulaf ya da arpa eklenir.
- Silajlık karışım: Isparta İl Müdürlüğü, sonbaharda dekara 7 kg Macar fiği ile 3 kg arpa veya tritikale ekilmesini önerir.
- Adi fiğ + arpa: Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nün Kubilay 82 fiği ile Kaya arpasıyla yaptığı çalışmada en yüksek kuru madde ve protein verimi %60 fiğ + %40 arpa karışımında elde edilmiştir.
- Tohum üretimi için destek bitkisi: Amaç fiğ tohumuysa aynı enstitüye göre tahılın payı %20’yi geçmemeli; örneğin dekara 5,0–8,5 kg fiğe 0,8–1,6 kg arpa eklenebilir.
Genel kural olarak fiğ tahılla karıştırıldığında, yalnız ekimdeki fiğ tohumu karışımdaki tahıl payı oranında (yarı, üçte bir veya dörtte bir) azaltılır. Uygulamada önce tahıl serpilip ardından fiğ mibzerle ekilebilir.
Gübreleme ve Bakteri Aşılaması
Fiğ ve yem bezelyesi
Baklagiller azotun büyük kısmını kendileri bağladığı için başlangıç dozu düşük tutulur. Fazla azot hem bakterilerin azot bağlamasını engeller hem de yatmaya yol açar. Önerilerden bazıları şunlardır:
- Trakya TAE ve Bolu İl Müdürlüğü Macar fiği için ekimle birlikte dekara 14 kg DAP (18-46) önerir. Koyunculuk Araştırma Enstitüsü kuru koşullarda 10–15 kg DAP verilmesini, sulu koşullarda miktarın biraz artırılabileceğini belirtir.
- Samsun İl Müdürlüğü’ne göre tarlada daha önce baklagil yetiştirildiyse dekara 2 kg, yetiştirilmediyse 4 kg azot verilir. Fosfor ot için 6 kg/da, tohum üretimi için 8 kg/da olarak DAP ile karşılanır.
Korunga
Konya İl Müdürlüğü yalnızca tesis yılında dekara 15 kg amonyum sülfat, toprak durumuna göre de her sonbahar 10–15 kg/da TSP önerir. Bolu İl Müdürlüğü ise ekimden önce dekara 10 kg %26’lık azotlu gübre ve ekimle birlikte 15–20 kg DAP veya TSP verilmesini, sonraki yıllarda azotlu gübreye gerek olmadığını belirtir. Korunganın gübreye tepkisi genelde zayıftır; gübreleme özellikle toprakta eksiklik varsa veya yağışın iyi olduğu yıllarda karşılığını verir.
Bakteri aşılaması
Baklagilin azot bağlayabilmesi için köklerinde kendisine uygun nodül bakterisinin bulunması gerekir. Tarlaya ilk kez ekilen bir türde bu bakteri toprakta olmayabilir; bu durumda tohum ekimden önce o türe uygun bakteri preparatıyla aşılanmalıdır. Konya İl Müdürlüğü korunga için 50 kg tohuma 1 kg Rhizobium bakterisi kullanılmasını önerir. Fiğ ve yem bezelyesi için türe uygun aşının temini konusunda İlçe Müdürlüğünüze danışabilirsiniz.
Biçim Zamanı: Kuru Ot mu, Silaj mı?
Biçim geciktikçe ot miktarı artar ama saplar sertleşir ve kalite düşer. Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nün yem bezelyesi çalışmalarında da geç biçimin kuru maddeyi artırırken ADF ve NDF değerlerini yükselttiği, yani kaliteyi düşürdüğü görülmüştür.
- Fiğ, kuru ot için: Önerilen dönem çiçeklenme başlangıcı ile yaklaşık üçte bir çiçeklenme arasıdır. Samsun İl Müdürlüğü yaklaşık %25 çiçeklenmeyi, Isparta İl Müdürlüğü Macar fiğinde üçte bir çiçeklenmeyi önerir. Daha fazla kuru madde hedefleyen işletmeler, Koyunculuk Araştırma Enstitüsü’nün belirttiği gibi alt baklaların dolduğu döneme kadar bekleyebilir.
- Fiğ-tahıl karışımı: Karışım tahılın süt olumu döneminde biçilir. Silaj yapılacaksa fiğde bakla bağlama başlamış, arpa danesi ise hamur kıvamına gelmiş olmalıdır.
- Yem bezelyesi: Ege TAE’nin denemelerinde en yüksek kuru madde alt baklaların dolduğu dönemde alınmıştır. Silajda tam çiçeklenmeden sonra bakla oluşumu dönemi hedeflenir.
- Korunga: En kaliteli ot çiçeklenme başlangıcında alınır. Konya İl Müdürlüğü çiçeklenme başlangıcı ile %50 çiçeklenme arasını, Samsun İl Müdürlüğü yaklaşık %30 çiçeklenmeyi önerir. Biçim yüksekliği 5–10 cm olmalıdır. Kuru koşullarda yılda bir, yağışlı yıllarda ve sulanan alanlarda iki biçim yapılabilir.
Tohum alınacak tarlalarda fiğ ve Macar fiği, alt baklalar kahverengileşip açılmaya başladığında biçilir. Gecikme tane dökülmesine yol açar. Korungada tohum hasadı, salkımın dibindeki baklaların koyu kahverengiye döndüğü dönemde yapılır.
Fiğ ve diğer baklagiller silaja doğrudan uygun değildir: nem oranının yaklaşık %60–65’e indirilmesi için soldurulmaları ve arpa kırması, melas veya kuru pancar posası gibi katkılarla silolanmaları gerekir. Silo hazırlama, sıkıştırma ve açma adımları için Silaj Yapımı rehberimize bakabilirsiniz.
Kuru Ot Yapımında Dikkat Edilecekler
Baklagil otunun besin değerinin büyük kısmı yapraklardadır. Fiğ ve yem bezelyesinin yaprakları kuruyunca kolayca döküldüğü için kurutma sırasında amaç yaprağı tarlada bırakmamaktır.
- Biçilen ot güçlü güneş altında uzun süre bırakılmamalı, gölgeli ve havadar yerde kurutulmalıdır. Samsun İl Müdürlüğü fiğin gölgede sehpa üzerinde kurutulmasını önerir.
- Ot, yaprak dökümünü azaltmak için tırmıkla günün erken saatlerinde, yapraklar nemliyken çevrilmelidir.
- İyi kurutulmuş kuru ot yeşil rengini korur. Sararmış ya da kararmış ot, besin kaybına uğradığını gösterir.
- Korungada kuru ot, yaş otun yaklaşık dörtte biri kadardır.
Korunganın önemli bir üstünlüğü, Bolu İl Müdürlüğü’nün belirttiği gibi yoncadan farklı olarak taze yedirildiğinde şişkinlik yapmamasıdır.
Ekim Nöbetindeki Yeri ve Azot Katkısı
Fiğ ve yem bezelyesinin en büyük değeri, kuru tarımda nadas yılını üretken hale getirmeleridir. Isparta İl Müdürlüğü’ne göre Macar fiği nadas yerine ekilebilir; temmuz başında hasat edildiğinden tarla yeniden tahıl ekimine hazırlanabilir. Bir baklagil olarak toprakta bol miktarda azot bırakır ve sonraki ürünün verimini artırır. Samsun İl Müdürlüğü’nün baklagilden sonra azot dozunu yarıya indiren önerisi de bu katkının uygulamadaki karşılığıdır.
- Fiğden sonra: Koyunculuk Araştırma Enstitüsü’ne göre fiğ, tahıllar için iyi bir ön bitkidir. Pamuk, şeker pancarı, patates ve ayçiçeğinden önce de ekilebilir. Enstitünün kendi arazisinde fiğ – ayçiçeği – buğday/arpa şeklinde üçlü bir ekim nöbeti uygulanır.
- Korunga: Konya İl Müdürlüğü’ne göre 300–350 mm yağış alan yerlerde veya kumlu topraklarda 4–5 yıl korunga – nadas – buğday, yaklaşık 400 mm yağış alan yerlerde ise 4–5 yıl korunga – buğday – nadas – buğday şeklinde bir nöbet uygulanabilir. Kıraç alanlarda korunganın arpa veya buğday gibi bir tahılla birlikte ekilmesi sakıncalıdır, çünkü genç korunga fideleri tahılla rekabet edemez. Isparta İl Müdürlüğü, korunganın aynı tarlaya 10 yıl geçmeden yeniden ekilmemesini önerir.
- Toprak yapısı: Korunganın derin kök sistemi toprağın azotunu zenginleştirir ve alt katmanları gevşetir. İyi tesis edilmiş bir korunga tarlası 4–6 yıl ürün verir.
Bırakılan azot miktarı tür, verim ve iklime göre değiştiğinden sonraki ürünün gübre planını toprak analizine göre yapın.
Yem Bitkileri Destekleri (2025–2026)
Destekler ürün kategorisine göre belirlenen katsayılarla hesaplanır. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 2026 Üretim Yılı Bitkisel Üretim Destekleme Birim Fiyatları belgesinde bu rehberdeki bitkiler şöyle yer alır:
- Temel destek: Fiğ ve yem bezelyesi “birinci grup yem bitkileri” içinde 1. kategoridedir: 310 TL/da. Korunga “ikinci grup yem bitkileri” içinde 2. kategoridedir: 403 TL/da.
- Planlı üretim desteği: Birinci grup için 310 TL/da, ikinci grup için 403 TL/da. Belgede ayrıca süt havzası illeri (Amasya, Bingöl, Bitlis, Çorum, Elâzığ, Erzincan, Erzurum, Muş, Tokat ve Tunceli) ile yem bitkileri için ilave planlı üretim desteğine ilişkin bir not yer alır; bu ilave desteğin kimleri kapsadığını İl Müdürlüğünüzden teyit edin.
- Sertifikalı tohum kullanım desteği: Fiğ ve yem bezelyesinde 124 TL/da, korungada 186 TL/da.
- Yeraltı su kısıtı desteği: Bakanlıkça su kısıtı tespit edilen 11 il ve 52 ilçe/havzada, fiğ ve yem bezelyesi için 248 TL/da.
Burdur İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’nün 19 Mart 2025 tarihli duyurusuna göre 2025 sezonunda yem bitkileri parselleri Çiftçi Kayıt Sistemi’nde (ÇKS) 15 Nisan 2025’e kadar “yeşil ot” veya “silajlık” olarak güncellenmeli, ikinci ürün yem bitkileri 30 Haziran 2025’e kadar sisteme işlenmelidir. Toplam yem bitkisi alanı en az 5 dekar olmalı, aynı parsele aynı ürün en fazla iki kez üst üste ekilmelidir. Yem bitkisini daneye bırakan üreticiler planlı üretim (yem bitkileri) desteğinden yararlanamaz.
Bakanlık 8 Eylül 2026’da bitkisel üretimdeki destek birim tutarlarının artırıldığını duyurmuştur; yukarıdaki 2026 tutarları bu artıştan önceki çizelgeye aittir. Destek tutarları, son tarihler ve şartlar her yıl yeniden belirlenir. Ekimden önce güncel duyuruları İl veya İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünüzden ve e-Devlet üzerinden mutlaka kontrol edin.
Sık Sorulan Sorular
Fiğ ile arpayı hangi oranda karıştırmalıyım?
Ot için yaygın öneri, dekara yaklaşık 6 kg Macar fiği ile 4–6 kg arpa, buğday veya kışlık yulaftır. Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nün çalışmasında en yüksek kuru madde ve protein verimi %60 fiğ + %40 arpa karışımında alınmıştır. Tahıl oranı arttıkça yatma azalır ama yem değeri düşer.
Fiğ ne zaman biçilmeli?
Kaliteli kuru ot için çiçeklenme başlangıcı ile yaklaşık üçte bir çiçeklenme arası en uygun dönemdir. Karışımlar tahılın süt olumunda biçilir. Tohum için alt baklaların kahverengileştiği dönem beklenir.
Korunga hangi tarlalara ekilir, kaç yıl verim verir?
Derin, kireçli ve kuru toprakları sever; taşlık kıraç tarlalarda bile yetişir, ama ıslak, asit ve killi tarlalara uygun değildir. Ekim yılında ot alınmaz. İyi tesis edilmiş bir korunga tarlası 4–6 yıl ürün verir.
Kaynaklar
- Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü – Macar Fiği
- Koyunculuk Araştırma Enstitüsü – Bitkisel Üretim
- Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü – Yem Bitkileri Çalışmaları
- Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü – Yem Bitkileri Tanıtım Broşürü
- Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü – Albayrak Fiğ Çeşidi Broşürü
- Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü – Çayır, Mera ve Yem Bitkileri Bölümü
- Samsun İl Tarım Müdürlüğü – Yem Bitkileri Tarımı ve Silaj Yapımı
- Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü – Macar Fiği Tarımı
- Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü – Korunga Tarımı
- Bolu İl Tarım ve Orman Müdürlüğü – Korunga Yetiştiriciliği
- Bolu İl Tarım ve Orman Müdürlüğü – Fiğ Yetiştiriciliği
- Konya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü – Korunga Lifleti
- Tarım ve Orman Bakanlığı TTSM – Yem Bezelyesi Tescil Raporu (2025)
- Tarım ve Orman Bakanlığı BÜGEM – 2026 Üretim Yılı Bitkisel Üretim Destekleme Birim Fiyatları
- Burdur İl Tarım ve Orman Müdürlüğü – 2025 Yılı Yem Bitkileri Desteği Duyurusu
Kapak fotoğrafı: Giresun Şebinkarahisar’da bir korunga (Onobrychis) türü. Fotoğraf: Zeynel Cebeci, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır. Bölgenize ve işletmenize özel öneriler için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünüze başvurunuz.
