Tarlada, serada, ahırda ve arılıkta emeğin önemli bir kısmını kadınlar verir; ancak arazi, işletme ve destek kayıtlarının büyük bölümü hâlâ erkekler adına tutulur. Bu durum, kadınların desteklerden ve hibelerden yeterince yararlanamamasına yol açıyor. Tarım ve Orman Bakanlığı son yıllarda bu dengesizliği azaltmak için kadın çiftçilere yönelik ilave destekler, daha yüksek hibe oranları ve öncelikli puanlama gibi pozitif ayrımcılık araçları kullanıyor.
Bu rehberde 2025–2027 bitkisel üretim destek modelinde kadın çiftçilere verilen ilave temel desteği, 2026 Kırsal Kalkınma Yatırım Programı‘nda (Tebliğ No: 2026/9) kadın yatırımcılara uygulanan hibe oranını, IPARD III programındaki öncelikleri, hayvancılıkta kadın yetiştiricilere ödenen ilave payları, kadın çiftçilere yönelik krediyi, kooperatif ve eğitim programlarını anlatıyoruz. Tutar ve oranları yalnızca okuduğumuz resmî belgelerden, tarihleriyle birlikte verdik. Destekler dönemsel olarak değiştiği için başvurudan önce İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünüzün güncel duyurularını mutlaka kontrol edin.
Kadın çiftçiye özgü desteklerin neredeyse tamamı, desteğe konu üretimin kadının kendi adına kayıtlı olmasını şart koşar. Eşinizin ya da babanızın adına kayıtlı bir işletmede çalışıyorsanız, bu desteklerden doğrudan yararlanamazsınız. Bu yüzden ilk iş olarak şu kayıtları gözden geçirin:
Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS): Bitkisel üretim desteklerinin temel şartıdır. Ekip diktiğiniz arazinin tapusu ya da kira sözleşmesi sizin adınıza olmalıdır.
Kapalı Ortamda Bitkisel Üretim Kayıt Sistemi (KOBÜKS): Sera, yüksek tünel ve mantar üretimi gibi kapalı ortam üretimlerinin kaydedildiği sistemdir. Seradaki kadın çiftçiye verilen ilave destek bu kayda bağlıdır.
Hayvan ve arıcılık kayıtları: Hayvancılık ve arıcılık desteklerinde işletmenin ve hayvanların ya da kovanların sizin adınıza kayıtlı olması gerekir.
Üretici örgütü üyeliği: Birinci derece tarımsal amaçlı bir örgüte (kooperatif, yetiştirici birliği gibi) üyelik, birçok destekte ayrı bir ilave pay ya da puan getirir.
Aile içinde işletmenin bir bölümünü kadın adına devretmek ya da kiralamak mümkündür. Ancak destek almak için yapılan göstermelik devirler denetimlerde sorun çıkarabilir; üretimi gerçekten siz yönetiyorsanız kaydı da sizin adınıza yaptırmanız en sağlıklı yoldur.
Bitkisel Üretimde Kadın Çiftçiye İlave Temel Destek
2025–2027 yıllarını kapsayan bitkisel üretim destek modelinde temel destek, mazot ve gübre maliyetinin belirli bir bölümünü karşılamak üzere ürün kategorisine göre belirlenen bir katsayı üzerinden ödenir. 14 Eylül 2025 tarihli ve 33017 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile modele önemli bir ekleme yapıldı ve düzenleme 1 Ocak 2026’da yürürlüğe girdi. Buna göre kapalı ortam bitkisel üretim ünitelerinde üretim yapan kadın çiftçilere ve son takvim gününde 41 yaşından gün almamış genç çiftçilere, kapalı ortam üretim alanı üzerinden 3 katsayısı ile ilave temel destek ödenmesi öngörüldü.
Tarım ve Orman Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünün yayımladığı 2026 Üretim Yılı Bitkisel Üretim Destekleme Birim Fiyatları belgesinde de bu destek “KOBÜKS kayıtlı Genç ve Kadın çiftçilere 3 katsayısı ile ilave Temel Destek ödenir” ifadesiyle yer alıyor. Belgede 1 katsayısının karşılığı ilk olarak dekar başına 310 TL gösterilmişti; Bakanlığın 8 Eylül 2026 tarihli duyurusuyla 2026 destek katsayı değeri 367 TL‘ye çıkarıldı. İlave desteğin kesin tutarını Bakanlığın destek hesaplama aracından veya İl/İlçe Müdürlüğünüzden öğrenebilirsiniz. Bu tutar, ürettiğiniz ürün için zaten aldığınız temel desteğin üzerine eklenir.
Bu destekten yararlanmak için dikkat edilmesi gerekenler:
Destek açık tarlada değil, kapalı ortamda (sera, yüksek tünel, mantar üretim alanı gibi) yapılan üretime yöneliktir. Örneğin serada domates ya da salatalık yetiştiren bir kadın çiftçi bu kapsama girebilir.
Üretim alanınızın KOBÜKS’e ve ÇKS’ye sizin adınıza kayıtlı olması gerekir.
Asgari alan, başvuru tarihleri ve istenen belgeler uygulama esaslarıyla belirlenir; bu ayrıntıları İl/İlçe Müdürlüğünüzden öğrenin.
Kırsal Kalkınma Yatırım Programı 2026: Kadınlara %60 Hibe
Tarlada ekim yapan kadın çiftçiler Fotoğraf: Vraj Acharya, WELL Labs, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Bakanlığın kırsal kalkınma hibeleri 2026 yılında, 3 Nisan 2026 tarihli ve 33213 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kırsal Kalkınma Yatırım Programı Çerçevesinde Yapılacak Desteklemeler Hakkında Tebliğ (No: 2026/9) ile yeniden düzenlendi. Tebliğ, programın kapsamını tarımsal amaçlı örgütler, kadın ve genç girişimciler öncelikli olmak üzere tanımlıyor.
Tarım ve Orman Bakanlığının 29 Nisan 2026 tarihli açıklamasına göre programın kadınları ilgilendiren başlıca hükümleri şunlardır:
Bütçe ayrımı: 10 milyar TL’lik program bütçesinin en az %20’si genç ve kadın girişimcilere, %30’u aile işletmelerine ayrıldı.
Hibe oranı: Genel oran %50–70 arasında. Kadınlar, gençler ve yatırım yeri köy, belde ya da kır olan projeler %60 hibe oranından yararlanıyor.
%70 hibe: İlgili alanda eğitim almış gençler, birinci derece tarımsal amaçlı örgütler ve Organize Tarım Bölgelerindeki yatırımlar için uygulandı. Kadın çiftçilerin kurduğu bir kooperatif, birinci derece örgüt olarak başvurduğunda bu orandan yararlanabilir.
Ek hibe: Yenilenebilir enerji ve otomasyon yatırımlarına %5 ilave hibe verildi.
Proje büyüklüğü: Hibeye esas proje tutarı KDV dahil 100 bin TL ile 30 milyon TL arasında; aile işletmeleri için üst limit 8 milyon TL.
Desteklenen konular arasında tarımsal ürünlerin işlenmesi, paketlenmesi ve depolanması, modern sera ve kültür mantarı, büyükbaş, küçükbaş ve kanatlı hayvancılık, su ürünleri yetiştiriciliği, arıcılık, ipek böceği yetiştiriciliği, akıllı tarım uygulamaları ve yenilenebilir enerji yer aldı. Bakanlık açıklamasında kadın üreticiler ve girişimciler, özellikle ilgili alanda eğitim almış olanlar başvuruya davet edildi.
2026 başvuruları 29 Nisan’da başladı; süre 12 Haziran’dan 30 Haziran 2026‘ya uzatılarak sona erdi (Muğla İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, 09.06.2026). Bir sonraki dönemin oranları ve tarihleri yeni bir tebliğ ya da duyuruyla belirlenecek. Tarım Reformu Genel Müdürlüğünün yayımladığı uygulama esasları, işletme planı şablonu ve hibe sözleşmesi örneği, bir sonraki döneme şimdiden hazırlanmak için iyi bir başlangıç noktasıdır.
IPARD III’te Kadın Girişimcilere Öncelik
Avrupa Birliği ve Türkiye’nin ortak finanse ettiği, Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu (TKDK) tarafından uygulanan IPARD III programı da kadınlara öncelik tanıyor. Bakanlığın 25 Mart 2025 tarihli açıklamasına göre kadın ve genç girişimcilerin yatırımları proje seçiminde ilave puan alıyor. Hibe oranları sektöre göre %50–75, proje bütçeleri 5 bin avro ile 3 milyon avro arasında değişiyor.
Bakanlığın 16 Mart 2026 tarihli açıklamasına göre IPARD programları kapsamında 2011’den bu yana 7.653 kadın girişimciye 42,6 milyar TL hibe desteği sağlandı. TKDK’nın 30 Haziran 2026’da yayımlanan 12. başvuru çağrı ilanında ise sıralama kriterlerindeki kadın başvuru sahibi ölçütünün kapsamı güncellendi; tüzel kişi başvurularında bu tür ölçütlerden yararlanabilmek için yasal temsilcinin en az %50 ortaklık payına sahip olması gerektiği, bu şartın kooperatif ve üretici örgütlerine uygulanmadığı belirtildi. Şirket kurarak başvurmayı düşünen kadın girişimcilerin ortaklık yapısını buna göre planlaması gerekir. IPARD III’ün tedbirleri ve takvimi için sitemizdeki IPARD III hibeleri rehberine bakabilirsiniz.
Hayvancılıkta Kadın Yetiştiriciye İlave Destekler
Hayvancılık desteklerinde temel desteğin üzerine aile işletmesi, örgüt üyeliği, suni tohumlama gibi durumlara göre ilave paylar eklenir. Bunlardan biri de genç ve kadın yetiştiriciye ilave destektir. Hayvancılık Genel Müdürlüğünün 15 Eylül 2025 tarihli duyurusunda 2025 yılı için açıklanan tutarlar şöyledir:
Buzağı: Temel destek 1.400 TL, genç veya kadın yetiştiriciye ilave 980 TL,
Malak: Temel destek 2.800 TL, ilave 1.960 TL,
Kuzu ve oğlak: Temel destek 300 TL, ilave baş başına 210 TL,
Arıcılık: 100 arılı kovan için temel destek 14.000 TL, ilave 5.600 TL,
İpek böceği: Bir kutu için temel destek 15.400 TL, ilave 6.160 TL,
Tiftik: Kilogram başına temel destek 160 TL, ilave 48 TL.
Bu rakamlar 2025 yılına aittir. 2026 güncellemesi: Bakanlığın 8 Eylül 2026 tarihli duyurusuna göre 2026 temel destekleri buzağıda 2.000 TL, malakta 4.000 TL, kuzu ve oğlakta 430 TL, arılı kovanda örgüt üyesine 250 TL (üye olmayana 200 TL) ve tiftikte kilogram başına 220 TL’ye çıkarıldı; kadın yetiştirici ilavesinin 2026 tutarı ise bu duyuruda yer almadı. Güncel ilave payı İl/İlçe Müdürlüğünüzden ya da yetiştirici birliğinizden öğrenin. İlave payın ödenebilmesi için hayvanın ya da kovanın temel desteği hak etmiş olması ve işletmenin kadın yetiştirici adına kayıtlı olması gerekir.
Kadın Çiftçilere Kredi İmkânı
T.C. Ziraat Bankası, kadın çiftçilere özel bir “Kadın Çiftçi Kredisi” sunuyor. Bankanın sayfasına göre kredi 5.000.000 TL’ye kadar kullandırılabiliyor ve süt sığırcılığı, besicilik, arıcılık, etlik tavukçuluk, örtüaltı sebze ve meyve yetiştiriciliği ile tıbbi ve aromatik bitki yetiştiriciliği gibi konuları kapsıyor. Kredi; canlı hayvan alımı, basit sera yapımı, traktör dışındaki makine-ekipman ve işletme giderleri için kullanılabiliyor.
Faiz indirimli tarımsal kredilerin oranları ve hangi gruplara ek indirim uygulanacağı Cumhurbaşkanı Kararı ile belirlenir. Kadın çiftçi olmanın faiz indiriminde ek avantaj sağlayıp sağlamadığını ve güncel oranı başvuru öncesinde banka şubesinden ya da Tarım Kredi Kooperatifinden yazılı olarak öğrenin.
Kadın Kooperatifleri ve Eğitim Programları
Kooperatifleşme
Tek başına üretim yapan bir kadın çiftçinin girdi alımında ve pazarlamada pazarlık gücü sınırlıdır. Kooperatifler bu sorunu çözmenin en etkili yollarından biridir. Tarım ve Orman, Aile ve Sosyal Hizmetler ve Ticaret bakanlıkları arasında 2018’de imzalanan Kadın Kooperatiflerinin Güçlendirilmesi İşbirliği Protokolü, 2023’te beş yıl süreyle uzatıldı. Bakanlığın Eylül 2024 tarihli haberine göre o tarihte 44 ilde, çoğunluğu kadın ortaklardan oluşan 152 tarımsal kalkınma kooperatifi bulunuyordu.
AB ve Türkiye’nin ortak finanse ettiği Kadınların Kooperatifler Yoluyla Güçlendirilmesi Projesi de 2021’den bu yana yürütülüyor. Bakanlığın Aralık 2024 tarihli haberine göre proje 30 pilot ilde yoğun eğitim ve danışmanlıkla, 81 ilde ise eğitim programlarıyla sürdürülüyordu. Kooperatif kurmayı düşünüyorsanız sitemizdeki tarımsal kooperatif kurma rehberi kuruluş adımlarını ayrıntılı olarak anlatıyor. Kadın kooperatifinin birinci derece tarımsal amaçlı örgüt olarak kırsal kalkınma hibelerinde daha yüksek orandan yararlanabileceğini unutmayın.
Kadın Çiftçiler Tarımsal Yeniliklerle Buluşuyor
Bakanlığın Eğitim ve Yayın Dairesi Başkanlığı, araştırma enstitüleri ve il müdürlükleriyle birlikte Kadın Çiftçiler Tarımsal Yayım Projesi kapsamında “Kadın Çiftçiler Tarımsal Yeniliklerle Buluşuyor Programı”nı yürütüyor. Programın amacı kadın çiftçilerin tarımsal yenilikleri öğrenmesi, uygulaması ve çevresine yaymasıdır. Daire Başkanlığı Mayıs 2025’te programın 2026 yılı proje çağrısını yayımlayarak bu alandaki projelerin 2026’da da desteklenmeye devam edeceğini duyurdu. Projeler araştırma enstitüleri ve il müdürlükleri üzerinden hazırlandığı için katılmak isteyen kadın çiftçilerin İl/İlçe Müdürlüklerinin eğitim duyurularını takip etmesi gerekir.
Bunun yanında il ve ilçe müdürlükleri yıl boyunca seracılık, arıcılık, süt sığırcılığı, gıda güvenliği gibi konularda üretici eğitimleri düzenler. Aldığınız sertifikaları saklayın; kırsal kalkınma hibelerinde “ilgili alanda eğitim almış olmak” daha yüksek hibe oranı ya da ek puan anlamına gelebilir.
Başvururken Dikkat Edilecekler
Kayıt sahipliği: Desteğe konu arazi, sera, hayvan ya da kovan sizin adınıza kayıtlı değilse kadın çiftçiye özgü ilavelerden yararlanamazsınız.
Katkı payı: Hibe oranı %60 olsa bile kalan pay ve çoğu programda giderlerin bir kısmı yatırımcıya aittir. Nakit planınızı önceden yapın.
Takvim: Hibe çağrıları kısa sürelerle açılır. Tapu, izin, proje ve işletme planı gibi belgeleri çağrı açılmadan hazırlamaya başlayın.
Sahte vaatler: “Kadınlara hibe kesin çıkıyor” diyerek ücret isteyen kişilere itibar etmeyin. Başvurular yalnızca Bakanlığın ve TKDK’nın resmî kanallarından yapılır, hibeyi kimse garanti edemez.
Yükümlülükler: Hibeyle yapılan yatırım belirli bir süre amacı dışında kullanılamaz, satılamaz ve denetlenir.
Sık Sorulan Sorular
Eşimin adına kayıtlı işletmede çalışıyorum. Kadın çiftçi desteklerinden yararlanabilir miyim?
Doğrudan yararlanamazsınız. İlave temel destek, kadın yetiştirici ilave payı ve kırsal kalkınmadaki kadın hibe oranı gibi avantajlar, üretimin ya da yatırımın kadının kendi adına kayıtlı olmasına bağlıdır. Üretimi fiilen siz yürütüyorsanız arazinin veya işletmenin bir kısmını kira ya da devir yoluyla kendi adınıza kaydettirmeyi İl/İlçe Müdürlüğünüzle görüşebilirsiniz.
Açık tarlada buğday ekiyorum, kadın çiftçi olarak ek destek alır mıyım?
14 Eylül 2025 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile getirilen 3 katsayılı ilave temel destek, kapalı ortamda (sera, yüksek tünel, mantar gibi) yapılan ve KOBÜKS’e kayıtlı üretime yöneliktir. Açık tarla üretimi için kadın çiftçiye özel bir ilave okuyabildiğimiz 2026 belgelerinde yer almıyor; bu üretimde temel destek ve planlı üretim desteği diğer çiftçilerle aynı esaslarla ödenir.
2026 kırsal kalkınma başvurusunu kaçırdım. Şimdi ne yapmalıyım?
2026 başvuruları uzatılan süreyle 30 Haziran 2026’da kapandı. Bu süreyi bir sonraki döneme hazırlık için kullanın: yatırım yeriniz için tapu veya en az yatırım süresini karşılayan kira sözleşmesi, gerekli izinler, proje çizimleri ve işletme planını hazırlayın, ilgili alanda eğitim alın. Bu arada IPARD III çağrılarını ve İl/İlçe Müdürlüğünüzün duyurularını takip edin.
