Hayvan Kimlik Kaydı: Küpe, Pasaport, TÜRKVET ve Hayvan Hareketleri

Bir sığırın kulağındaki küpe, bir kuzunun iki kulağına takılan numaralı işaret ya da alım-satımda elden ele geçen pasaport, Türkiye’deki hayvan kayıt sisteminin görünen parçalarıdır. Bu sistemin amacı her hayvanın nerede doğduğunu, hangi işletmelerde bulunduğunu, nereye satıldığını ve nasıl kayıttan düştüğünü izlemektir. Böylece salgın bir hastalık çıktığında kaynağa hızla ulaşılabilir, hayvancılık destekleri doğru kişiye ödenir ve kayıt dışı hayvan ticaretinin önüne geçilir.

Bu rehberde işletme tescilinden başlayarak sığırlarda küpeleme ve bildirim sürelerini, hayvan pasaportunu, koyun ve keçilerde kimliklendirmeyi, TÜRKVET ve e-Devlet sorgulamalarını, alım-satım ve nakilde gereken belgeleri, kesim, ölüm ve küpe kaybı durumlarını ve uyulmadığında karşılaşılabilecek yaptırımları anlatıyoruz. Süreleri, Resmî Gazete’de yayımlanmış yönetmelik metinlerinden ve Tarım ve Orman Bakanlığı duyurularından aldık. Mevzuat zaman zaman değiştiği için işlem yapmadan önce İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünüzden güncel uygulamayı teyit etmenizi öneririz.

İçindekiler

Hayvan Kimlik Kaydının Yasal Dayanağı
İşletme Tescili: Kaydın İlk Adımı
Sığırlarda Küpeleme, Doğum Bildirimi ve Hayvan Pasaportu
Koyun ve Keçide Kimliklendirme
TÜRKVET ve e-Devlet Üzerinden Sorgulama
Alım-Satım ve Nakilde Gerekli Belgeler
Kesim, Ölüm, Kayıp ve Küpe Kaybı
Kurallara Uyulmazsa: Cezalar ve Kısıtlamalar
Sık Sorulan Sorular

Hayvan Kimlik Kaydının Yasal Dayanağı

Çiftlik hayvanlarının kimliklendirilmesi iki temel yönetmelikle düzenlenir. Her ikisi de 2 Aralık 2011 tarihli ve 28130 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır:

Sığır Cinsi Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliği: Sığır ve mandaların küpelenmesi, pasaportu, işletme kaydı ve hareketlerinin bildirimi bu yönetmelikle yürütülür. Metin 2013, 2014, 2017, 2018, 2019 ve 2022 yıllarında değişikliğe uğramıştır.
Koyun ve Keçi Türü Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliği: Küçükbaş hayvanların küpelenmesini, nakil belgesini ve işletme kayıt defterini düzenler. Bu yönetmelik de en son 16 Mayıs 2024 tarihli ve 32548 sayılı Resmî Gazete’de değiştirilmiştir.

Bu iki yönetmeliğe ek olarak hayvan hareketleri için Yurt İçinde Canlı Hayvan ve Hayvansal Ürünlerin Nakilleri Hakkında Yönetmelik (17 Aralık 2011, sayı 28145), taşıma sırasındaki koşullar için Hayvanların Nakilleri Sırasında Refahı ve Korunması Yönetmeliği (24 Aralık 2011, sayı 28152) uygulanır. Yaptırımların dayanağı ise 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunudur.

Son önemli değişiklik küpe kaybıyla ilgilidir. Tarım ve Orman Bakanlığı Hayvancılık Genel Müdürlüğünün açıklamasına göre sığır, koyun-keçi ve göçer hayvanlara ilişkin üç yönetmelikte yapılan değişiklikler 5 Eylül 2025 tarihli ve 33008 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış ve 1 Ocak 2026’da yürürlüğe girmiştir. Bu düzenlemenin ayrıntısını küpe kaybı bölümünde anlatıyoruz.

İşletme Tescili: Kaydın İlk Adımı

Hayvanın kayda girebilmesi için önce bulunduğu yerin, yani işletmenin tescil edilmesi gerekir. Birkaç baş hayvan besleyen aile işletmesi de yüzlerce baş hayvanı olan bir çiftlik de bu bakımdan işletme sayılır. Koyun ve keçi yönetmeliğine göre işlem şöyle yürür:

Hayvan sahibi, işletmenin bulunduğu yerdeki İl veya İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne başvurur.
Başvuru uygun bulunursa işletmeye özgün bir işletme tanımlama numarası verilir.
Hayvan sahibine işletme tescil belgesi teslim edilir.

Sığır işletmelerinde de esas aynıdır. Sığır yönetmeliğine 2018’de yapılan değişiklikle işletme tanımlama plakasında işletme numarası, barkod, karekod veya mikroçip ile Bakanlık logosunun bulunacağı hükme bağlanmıştır. İşletme numarası, ileride doğacak her yavrunun, yapılacak her alım-satımın ve alınacak her desteğin bağlandığı temel kayıttır. Taşınma, işletme sahibinin değişmesi veya adres değişikliği gibi durumlar da müdürlüğe bildirilmelidir. Sığır yönetmeliği, yetiştiricinin kendisine ve işletmesine ait bilgilerdeki değişikliklerin otuz gün içinde bildirilmesini öngörür.

Sığırlarda Küpeleme, Doğum Bildirimi ve Hayvan Pasaportu

Küpeleme ve bildirim süreleri

Sığırlar kulaklarına takılan, üzerinde ülke kodu ve hayvana özgü numara bulunan plastik kulak küpeleriyle tanımlanır. Bakanlığın 2012 tarihli bir genelgesinde sığır ve mandalarda çift küpe uygulamasından söz edilir. 21 Haziran 2014 tarihli değişiklikten bu yana yürürlükte olan kurallar şunlardır:

Küpeleme: Sığır, doğumundan itibaren en geç 3 ay içinde tanımlanır. Buzağı 3 aylık olmadan doğduğu işletmeden çıkacaksa, küpe çıkıştan önce takılmalıdır. Tanımlanmamış sığır doğduğu işletmeden başka bir yere götürülemez.
Doğum bildirimi: Doğumlar otuz gün içinde İl/İlçe Müdürlüğüne bildirilir.
Hareket bildirimi: İşletmeye giren ve işletmeden çıkan sığırlar yedi gün içinde bildirilir.
Ölüm ve zorunlu kesim: Hayvanın ölümü ve işletmede yapılan zorunlu kesimler otuz gün içinde bildirilir.

Pratikte küpeleme ve kayıt, çoğu yerde yetkilendirilmiş veteriner hekimler veya müdürlük personeli aracılığıyla yapılır. 2019’daki değişiklikle bildirimlerin elektronik ortamda da yapılabileceği açıkça yönetmeliğe eklenmiştir. Buzağının zamanında kayda girmesi (bkz. buzağı bakımı), ileride başvurulabilecek hayvancılık destekleri açısından da önemlidir. Destek tebliğleri, buzağının küpelenmesini ve TÜRKVET’e kaydedilmesini yetiştiricinin sorumluluğu olarak tanımlar.

Hayvan pasaportu

Pasaport, sığırın kimlik belgesidir. Yönetmelikteki tanıma göre pasaportu İl/İlçe Müdürlüğü veya Bakanlıkça yetkilendirilmiş kurum ve kuruluşlar düzenler. Pasaportta düzenleyen birimin adı ve düzenleyenin imzası bulunur, 2018’den bu yana da barkod veya karekod taşıması zorunludur. Pasaportla ilgili temel kurallar şunlardır:

Hayvan işletme değiştirdiğinde pasaport hayvanla birlikte gider.
Alım-satımda alıcı ve satıcı pasaportun kendilerine ait bölümlerini imzalar ve durumu müdürlüğe bildirir. Pasaportlu bir hayvan satın alındığında hayvan için yeni sahibi adına pasaport düzenlenir.
Hayvan pazarı ve satış yeri yetkilileri pasaportsuz, tanımlanmamış veya pasaportunda yanlış bilgi bulunan sığırları içeri almaz.
Pasaportsuz sığırın kesimhaneye girişine izin verilmez.

Koyun ve Keçide Kimliklendirme

Küçükbaş hayvanlarda sistem sığırlara benzer, ancak süreler daha uzundur ve pasaport yerine nakil belgesi kullanılır. Koyun ve Keçi Türü Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliği’nin güncel metnine göre:

Küpeleme: Koyun ve keçiler doğumdan itibaren en geç bir yıl içinde tanımlanır. Hayvan bu süre dolmadan işletmeden ayrılacaksa küpe ayrılmadan önce takılır. Tanımlanmamış koyun ve keçi bulunduğu işletmeden nakledilemez.
İki kulağa küpe: Hayvana Bakanlıkça onaylı kulak küpeleri takılır. İki kulaktaki küpeler aynı özgün tanımlama kodunu taşır. On iki aylık olmadan doğrudan kesime gidecek hayvanlar için Bakanlık tek küpeye izin verebilir. Kulağı küpeye uygun olmayan hayvanlarda ayak bileğine takılan bant kullanılabilir.
Elektronik tanımlama: Yönetmelik, elektronik kulak küpesini tanımlama araçları arasında sayar ve Bakanlığa elektronik özellikli başka tanımlama araçları belirleme yetkisi verir. Hangi araçların zorunlu olduğu Bakanlık talimatlarıyla belirlendiğinden, işletmeniz için geçerli küpe tipini müdürlükten öğrenmelisiniz.
Bildirimler: Hayvan hareketleri, ölümler ve zorunlu kesimler otuz gün, doğumlar bir yıl içinde bildirilir. Kaybolan veya çalınan hayvan ise yedi gün içinde müdürlüğe bildirilmelidir.
İşletme kayıt defteri: Hayvan sahibi, giriş-çıkış, doğum ve ölümleri işlediği güncel bir işletme kayıt defteri tutar ve kayıtları en az üç yıl saklar.
Nakil belgesi: Her işletme değişikliğinde hayvanlarla birlikte bir nakil belgesi bulunur. Belge imzalı olarak veya elektronik ortamda düzenlenebilir ve hayvanları teslim alan kişi tarafından en az üç yıl saklanır.

Yaylaya çıkan veya mevsimlik hareket eden sürüler (bkz. mera yönetimi ve otlatma) için ayrıca Göçer Hayvanların Tanımlanması ve Nakilleri Hakkında Yönetmelik hükümleri uygulanır. Göçer yetiştiricilerin hareket öncesinde müdürlükle görüşmesi yararlı olur.

TÜRKVET ve e-Devlet Üzerinden Sorgulama

Küpe numaraları, işletme bilgileri ve hayvan hareketleri Bakanlığın merkezi veri tabanında tutulur. Bu sisteme sahada çoğunlukla TÜRKVET denir. Hayvancılık Genel Müdürlüğünün sayfasında sistem, TÜRKVET logosuyla birlikte Hayvan Bilgi Sistemi (HBS) adıyla yer alır. Küçükbaş için Koyun Keçi Bilgi Sistemi (KKBS) bağlantısı da aynı sayfada bulunur. Bu sistemlere esas olarak yetkili veteriner hekimler, müdürlük personeli ve yetkilendirilmiş birlikler veri girer.

Yetiştirici ve alıcılar ise kendi kayıtlarını e-Devlet Kapısı’nda Tarım ve Orman Bakanlığı başlığı altındaki hizmetlerle kontrol edebilir:

Küpe İle Büyükbaş Hayvan Sorgulama ve Küpe İle Küçükbaş Hayvan Sorgulama: Küpe numarası girilerek hayvanın kayıt bilgileri görüntülenir. Satın almadan önce satıcının gösterdiği hayvanın kayıtlı olup olmadığını kontrol etmenin pratik bir yoludur.
Üzerime Kayıtlı Büyükbaş Hayvan Listelerini Sorgulama ve Üzerime Kayıtlı Küçükbaş Hayvan Listelerini Sorgulama: Sizin adınıza kayıtlı hayvanların listesini gösterir. Satıştan sonra hayvanın üzerinizden düşüp düşmediğini, yeni doğan yavruların kayda girip girmediğini buradan izleyebilirsiniz.
Hayvancılık İşletme Detay Bilgileri Sorgulama: İşletmenize ait tescil bilgilerini gösterir.

e-Devlet’teki sorgu sayfasında da belirtildiği gibi, gösterilen bilgilerde bir yanlışlık görürseniz yerleşim yerinizin bağlı olduğu İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne başvurmalısınız. Hatalı bir kaydı erken düzeltmek, ileride destek ödemesinde veya satışta sorun yaşamanızı önler.

Alım-Satım ve Nakilde Gerekli Belgeler

Hayvan alırken ya da bir yerden başka yere götürürken belgelerin eksiksiz olması hem yasal bir zorunluluk hem de alıcı için güvencedir. Tarım ve Orman Bakanlığı Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünün 2025 Kurban Bayramı öncesinde yaptığı duyuruda, satın alınacak hayvanda kulak küpesi, veteriner sağlık raporu ve sığırlarda pasaport, koyun-keçide nakil belgesi bulunmasına dikkat edilmesi istenmiş, kayıt dışı ve küpesiz hayvanların sevkine, alım-satımına ve kesimine izin verilmediği hatırlatılmıştır.

Veteriner sağlık raporu

Nakil yönetmeliğine göre, ticari olmayan ev ve süs hayvanları dışında, hayvanların bir il veya ilçeden başka bir il veya ilçeye sevkinde veteriner sağlık raporu bulundurmak zorunludur. Raporu resmi veteriner hekim veya yetkilendirilmiş veteriner hekim düzenler. Rapor, çıkış işletmesinin bağlı olduğu İl/İlçe Müdürlüğünden alınır. Yönetmelik, raporun geçerlilik süresini yaya sevkler dışında en fazla beş gün olarak belirler. Yaya sevklerde süreyi il hayvan sağlığı zabıtası komisyonu belirler. Raporun düzenlenmesi için hayvanların muayene edilmesi ve gerekli aşılarının kayıtlı olması beklenir.

Tedavi, aşı programı ve ilaç kullanımı konusunda mutlaka veteriner hekiminize danışın; ilaçları yalnızca veteriner hekim reçetesiyle ve belirtilen arınma sürelerine uyarak kullanın.

Menşe belgesi ve pazar kuralları

Halk arasında “menşe şahadetnamesi” olarak bilinen belge, hayvanın nereden geldiğini gösteren kayıttır. Günümüzde hayvanın kökeni pasaport, nakil belgesi ve veteriner sağlık raporundaki işletme bilgileriyle ortaya konur. Yönetmelikte bu belgelerden ayrı, “menşe şahadetnamesi” adıyla tanımlanmış bir belge yer almaz. Bulunduğunuz ilde ek bir belge istenip istenmediğini İl/İlçe Müdürlüğünden sorabilirsiniz. Yönetmeliğe göre hayvan alım-satımı, doğrudan hayvancılık işletmelerinden yapılan satışlar dışında ruhsatlı hayvan pazarlarında, canlı hayvan borsalarında veya izin verilen panayırlarda yapılmalıdır. Taşıma sırasında hayvan refahı kurallarına da uyulmalıdır. Sekiz saati aşan yolculuklar uzun yolculuk sayılır ve özel kurallara tabidir. Onaylı karayolu taşıma araçlarında GPS takibi zorunludur.

Kesim, Ölüm, Kayıp ve Küpe Kaybı

Kesim ve ölüm bildirimi

Kesimhanede kesilen hayvanların küpeleri usulüne göre imha edilir ve hayvan veri tabanından düşülür. Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünün duyurusunda, sığır pasaportlarının kesim tarihinden itibaren yedi gün içinde en yakın İl/İlçe Müdürlüğüne teslim edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Kurban Bayramı’nda kesilmek üzere satılan sığırlarda da satıcı pasaportu yedi gün içinde müdürlüğe teslim eder. Köylerde veya belirlenen yerler dışında kesilen hayvanların küpe ve pasaportları muhtarlığa ya da müdürlüğe verilir. İşletmede ölen veya zorunlu kesilen sığırlar otuz gün içinde bildirilmelidir. Nedeni bilinmeyen ölümler ya da bulaşıcı hastalık şüphesi varsa beklemeden İl/İlçe Müdürlüğüne ve veteriner hekiminize haber verin. Bazı hastalıkların ihbarı zorunludur.

Küpe düşerse ne yapılmalı?

Küpeler zamanla kopabilir, düşebilir ya da üzerindeki yazı silinebilir. Koyun ve keçide kaybolan veya silinen küpe otuz gün içinde müdürlüğe bildirilir ve onaydan sonra aynı numaralı yenisi takılır. Sığırlar için 1 Ocak 2026’da önemli bir değişiklik yürürlüğe girdi. Hayvancılık Genel Müdürlüğünün açıklamasına göre önceden düşen küpenin numarası bilinmiyor ya da beyan edilemiyorsa hayvan tanımlanmamış sayılıyor, sahibine idari para cezası uygulanıyor ve hayvana yeni numaralı küpe takılıyordu. 1 Ocak 2026’dan itibaren düşen küpenin yerine aynı özgün tanımlama numarasını taşıyan yeni küpe takılmaktadır. Böylece hayvanın numarası ve kayıt geçmişi kesintisiz devam eder.

Küpe kaybını fark ettiğinizde zaman kaybetmeden müdürlüğe ya da yetkili veteriner hekime başvurmanız, hayvanın satışında veya sevkinde sorun yaşamamanız için en güvenli yoldur. Küpe teknik özellikleri ve kullanılacak küpe tipi de zaman zaman güncellendiği için yedek küpe siparişinden önce müdürlükten bilgi alın.

Kurallara Uyulmazsa: Cezalar ve Kısıtlamalar

Kimlik kaydı kurallarına uyulmaması hem para cezası hem de işletme için çeşitli kısıtlamalar doğurabilir. Yaptırımların dayanağı 5996 sayılı Kanun’dur. Ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellendiği için burada rakam vermiyoruz. Güncel tutarları İl/İlçe Müdürlüğünden öğrenebilirsiniz. Yönetmeliklerde öngörülen başlıca sonuçlar şunlardır:

Süresinde tanımlanmamış hayvanlar için hayvan sahibine idari para cezası uygulanır, hayvanlar küpelenip kayda alınır ve kayıt tarihinden itibaren 30 gün karantinaya alınır. Bu sürede hayvanın işletmeden çıkarılması ayrıca cezayı gerektirir.
Pazara getirilen veya nakil sırasında yakalanan tanımlanmamış hayvanlara küpe takılıp kayda alınır, sahibine para cezası verilir ve hayvanın müdürlükçe uygun görülen en yakın kesimhanede kesilmesi öngörülür.
Bildirimlerin zamanında yapılmaması, işletmeye hayvan hareket kısıtlaması getirilmesine yol açabilir.
Kayıtları eksik hayvanlar için hayvancılık destekleri ve hastalık tazminatları ödenmeyebilir.
Küpe, pasaport veya nakil belgesinde tahrifat ya da sahtecilik yapılması durumunda konu Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilir.

Sık Sorulan Sorular

Yeni doğan buzağıyı ne zaman küpelemem gerekiyor?

Sığır yönetmeliğine göre buzağı doğumundan itibaren en geç 3 ay içinde tanımlanmalı, doğum ise otuz gün içinde bildirilmelidir. Buzağıyı 3 aylık olmadan satacak ya da başka işletmeye götürecekseniz küpe çıkıştan önce takılmalıdır. Destekten yararlanmak istiyorsanız kaydı geciktirmemeniz önemlidir.

Satın almak istediğim hayvanın kayıtlı olup olmadığını nasıl anlarım?

Kulak küpesindeki numarayı e-Devlet’teki “Küpe İle Büyükbaş Hayvan Sorgulama” veya “Küpe İle Küçükbaş Hayvan Sorgulama” hizmetine girerek kontrol edebilirsiniz. Ayrıca sığırda pasaportu, koyun-keçide nakil belgesini, il veya ilçe dışından geliyorsa veteriner sağlık raporunu mutlaka isteyin.

Hayvanımın küpesi düştü, ceza alır mıyım?

1 Ocak 2026’dan itibaren sığırlarda düşen küpenin yerine aynı numaralı yeni küpe takılmaktadır. Koyun ve keçide de kayıp otuz gün içinde bildirilerek aynı numaralı küpe takılır. Kaybı fark eder etmez İl/İlçe Müdürlüğüne veya yetkili veteriner hekime başvurmanız, cezai bir durumla karşılaşmamanız için en doğru adımdır.

Kaynaklar

Kapak fotoğrafı: Silifke Göksu Deltası’nda siyah-alaca inekler, Mersin. Fotoğraf: Zeynel Cebeci, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır. Bölgenize ve işletmenize özel öneriler için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünüze başvurunuz.