Tarımsal dronlar, yani insansız hava araçları (İHA), son birkaç yılda tarlaların üzerinde sık görülen bir manzara hâline geldi. Traktörün giremediği çeltik tarlasına, çamurlu araziye ya da engebeli alana birkaç dakikada ulaşabilmeleri pek çok üreticinin ilgisini çekiyor. Ancak Türkiye’de dronla bitki koruma ürünü uygulaması serbest bir iş değildir. Hem Tarım ve Orman Bakanlığının hem de Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün (SHGM) kurallarına tabidir ve izinsiz uygulamalara yaptırım uygulanır.
Bu rehberde dronla ilaçlama ve gübreleme konusunda yasal çerçeveyi, 2025 sonunda yayımlanan yönetmelik ile 2026’daki güncel gelişmeleri, SHGM’nin yeni İHA talimatındaki kayıt ve pilot şartlarını, dronun avantajlarını ve sınırlarını, sürüklenme ve arı güvenliğini ve kalibrasyonun temel ilkelerini anlatıyoruz. Dronla görüntüleme ve uydu verisi kullanımı ise ayrı bir konu olduğundan burada yalnızca uygulama tarafına odaklanıyoruz.
Yasal Çerçeve: Dron Bir Zirai Mücadele Makinesidir
Türkiye’de ilaçlama yapan bir dron, mevzuat açısından bir oyuncak ya da genel amaçlı İHA değil, bir zirai mücadele alet ve makinesidir. Bu çerçevenin temeli, 9 Haziran 2021 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Zirai Mücadele Alet ve Makineleri Hakkında Yönetmelik’in 19. maddesidir. Hatay İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün bu maddeye ilişkin duyurusunda öne çıkan hükümler şöyle özetleniyor:
İHA’nın bitki koruma ürünü uygulama ünitesi ya da sistemi, zirai mücadelede kullanılacaksa Bakanlıktan ruhsat almak zorundadır.
Ruhsatlı sistemlerin uçabilmesi için ayrıca SHGM’den uçuş şartları ve izinlerinin alınması gerekir.
Teknik donanımın zirai mücadeleye uygunluğundan İHA’nın sahibi firma sorumludur.
Hangi ürün, alan ve zararlıda kullanılacağını; meme tipi, debi, uygulama normu, uçuş hızı ve yüksekliği gibi parametreleri Bakanlık belirler.
Bakanlığın izin vermediği alan, zararlı ya da üründe dronla uygulama yapılamaz.
Uygulamaların ayrıntıları, Bakanlığın İnsansız Hava Aracı Sistemlerinin Zirai Mücadele Kapsamında Bitki Koruma Ürünü Uygulamalarında Kullanılmasına İlişkin Yönerge‘siyle düzenleniyor.
2025–2026’daki Güncel Düzenlemeler
Yeni yönetmelik: pilot ile uygulayıcı birlikte çalışacak
13 Aralık 2025 tarihli ve 33106 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bitki Koruma Ürünlerinin Uygulanması ve Denetimine İlişkin Yönetmelik, dronla ilaçlamaya ayrı bir madde ayırdı. Yönetmeliğin 12. maddesine göre:
İHA sistemlerinin Bakanlıkça ruhsatlandırılmış olması zorunludur.
Uçuş şartları ve izinleri SHGM mevzuatı kapsamındaki yetkili otoritelerden alınır.
Uygulama, İHA pilot lisansına sahip kişi ile profesyonel bitki koruma ürünü uygulayıcısı tarafından birlikte yapılır.
Sistemler yalnızca Bakanlıkça belirlenen bitkisel ürün ve zararlı organizmalar için kullanılabilir.
Aynı yönetmelik, uygulayıcıların sürüklenmeyi ve komşu üretim alanlarına bulaşmayı önleyecek tedbirleri almasını, ilaçlamadan önce arıcıları ve muhtarlıkları bilgilendirmesini ve su kaynaklarının yakınında daha az sürüklenmeye yol açan ekipman kullanmasını şart koşuyor. Uygulama kayıtları da en geç üç gün içinde Bakanlık sistemine girilmelidir.
İzin verilen zararlı sayısı 15’e ulaştı
Dronla uygulamalar başlangıçta çok dar tutuldu. Samsun İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün Ağustos 2023 tarihli duyurusunda, o tarihte yalnızca çeltik yanıklığı hastalığına karşı dronla uygulamaya izin verildiği belirtiliyordu. Karaman İl Müdürlüğü de Mayıs 2023’te ilde dronla bitki koruma ürünü uygulamasının yasak olduğunu duyurmuştu.
Tarım ve Orman Bakanlığı Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünün 9 Mart 2026 tarihli haberine göre ise dronla uygulamaya izin verilen zararlı organizma sayısı 15’e ulaştı. Sektör temsilcileriyle yapılan değerlendirme toplantısında il müdürlüklerinin izin süreçleri ve sahadaki sorunlar ele alındı, yönergede planlanan değişiklikler görüşüldü. Hangi ürün ve zararlıda izin bulunduğu zamanla değiştiği için güncel listeyi mutlaka İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünüzden öğrenin.
Her uygulama için izin
İl müdürlüklerinin duyurularına göre uygulamadan önce İl veya İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden izin alınması zorunludur. Kullanılan dronun Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünce ruhsatlandırılmış ve ruhsat süresinin geçerli olması, uygulayıcıların SHGM kayıt sistemine kayıtlı olması ve bunu belgelemesi gerekir. İzinsiz uygulamalar için idari ve hukuki yaptırım uygulanacağı da duyurularda açıkça belirtiliyor.
SHGM Kayıt ve Pilot Şartları
SHGM, 30 Temmuz 2026’da revize edilmiş İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı (SHT-İHA)‘nın yürürlüğe girdiğini duyurdu. Yeni sistemde uçuş yetkisi aracın ağırlığına değil, pilotun lisans seviyesine bağlanıyor. Talimatın öne çıkan hükümleri şunlar:
Araç sınıfları: M0 (500 gram ile 4 kg arası), M1 (4–25 kg), M2 (25–150 kg) ve M3 (150 kg ve üzeri).
Pilot lisansları: P0 ticari olmayan uçuşlar, P1 ticari ve görüş hattı içindeki (VLOS) uçuşlar içindir. P2 ise görüş hattı ötesi, otonom ve tehlikeli madde içeren yüksek riskli operasyonları kapsar. P1 ve P2 için en az 18 yaş şartı vardır.
Kayıt: Talimatın tanımladığı basit, oyuncak benzeri araçlar dışında İHA ile uçan tüm kullanıcıların İHA trafik yönetim sistemi (İHATTYS) üzerinden kayıt yaptırması gerekir. Mevcut sertifika ve lisans sahipleri için 31 Temmuz 2027’ye kadar geçiş süresi tanındı.
Uçuş sahası: P0 ve P1 uçuşları en fazla 120 metre yükseklikte ve 3.000 metre görüş mesafesi içinde yapılır. Haritada yeşil olarak gösterilen bölgelerde ayrıca izin gerekmez. Kırmızı bölgelerde ve diğer sahalarda izin aranır.
Dronla ilaçlama ticari bir faaliyet olduğundan en az ticari pilot lisansı gerekecektir. İlaç taşıyan uçuşların talimattaki hangi operasyon türüne girdiğini ve hangi lisans seviyesini gerektirdiğini başlamadan önce SHGM’den teyit edin.
Avantajlar ve Sınırlar
Dronun güçlü yanları
Zor arazilere erişim: Su altındaki çeltik tarlası, yağış sonrası çamurlaşan toprak ya da makinenin giremediği eğimli alanlarda uygulama yapılabilir.
Ürüne zarar vermemek: Tarlaya tekerlek izi açılmaz, bitkiler ezilmez ve toprak sıkışmaz.
Uygulayıcının güvenliği: Pilot, ilaç bulutunun içinde yürümek yerine uzaktan çalışır ve maruziyet azalır. Genel iş güvenliği kuralları için tarımda iş sağlığı ve güvenliği rehberimize bakabilirsiniz.
Hızlı müdahale: Salgın başlangıcında geniş alanlara kısa sürede ulaşılabilir.
Sınırları
Yasal kapsam dar: Yalnızca Bakanlığın izin verdiği ürün ve zararlılarda kullanılabilir.
Rüzgâra duyarlılık: Küçük damlalar havada kolayca sürüklenir. Bu yüzden rüzgâr sınırı yer aletlerine göre daha sıkıdır.
Taşıma kapasitesi: Tank hacmi sınırlı olduğundan sık iniş ve dolum gerekir.
Bitki örtüsüne nüfuz: Sık ve uzun bitkilerde alt yapraklara ulaşım yer aletlerinden farklı olabilir. Etkinlik, Bakanlığın standart deneme yöntemleriyle uygun bulunmuş uygulamalara bağlıdır.
Batarya ve hava koşulları: Yağmur, yüksek sıcaklık ve kuvvetli rüzgâr uçuşu kısıtlar.
Dronlar gübreleme gibi bitki koruma dışındaki işlerde de kullanılabiliyor. Ancak bitki koruma ürünü içeren her uygulama yukarıdaki izin ve ruhsat kurallarına tabidir. Yaprak gübresi gibi ürünlerin uygulanmasında izin gerekip gerekmediğini de il müdürlüğüne sorun.
Sürüklenme ve Arı Güvenliği
Havadan uygulama eğitiminde tarım dronu gösterimi Fotoğraf: R6, State & Private Forestry, Forest Health Protection, Wikimedia Commons, Public domain
Sürüklenme, püskürtülen ilacın hedef dışına, yani komşu tarlaya, su kaynağına, yerleşim alanına ya da arı kovanlarına taşınmasıdır. Bakanlığa bağlı TAGEM’in Şubat 2026’da güncellenen Hububat Zararlıları Zirai Mücadele Teknik Talimatları’nda dronla uygulamalar için şu kurallar yer alıyor:
Rüzgâr hızı saniyede 2 metrenin üzerindeyse dronla ilaçlama yapılmamalıdır.
Sürüklenme riskine karşı iş genişliğine bağlı olarak en az 4 metrelik emniyet şeridi bırakılmalıdır.
Sürüklenmeyi azaltan memeler tercih edilmelidir.
Uçuş yüksekliği ve hızı her zararlı için ayrıca belirlenir. Örneğin batı mısır kök kurdu bölümünde uçuş yüksekliği 2,5 metre, uçuş hızı saniyede 3–5 metre olarak tanımlanmıştır.
Aynı talimatın çekirge bölümünde dronun, yerden uygulama yapılamayan düşük yoğunluklu garsiyat alanlarında kullanılabileceği belirtiliyor. Yabancı ot teknik talimatlarında da aynı rüzgâr sınırı ve emniyet şeridi kuralı bulunuyor.
Arılar için ayrıca dikkatli olmak gerekir. Kırklareli İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün önerilerine göre arıcılar, ilaçlanacak alan, kullanılacak ürün, uygulama zamanı ve etki süresi konusunda yedi gün önceden bilgilendirilmelidir. Arıların aktif olduğu gündüz saatlerinde ve bitkiler çiçekteyken ilaçlamadan kaçınılmalı, gerekiyorsa uygulama akşam saatlerinde yapılmalıdır. Uzun süre etkili ürünlerde kovanların uzaklaştırılması önerilir. 2025 yönetmeliği de ilaçlama öncesinde arıcıların ve muhtarlıkların bilgilendirilmesini uygulayıcı için yükümlülük olarak tanımlıyor.
Kalibrasyon ve Uygulama Öncesi Kontrol
Kalibrasyon, aletin birim alana gerçekten ne kadar sıvı bıraktığını ölçüp ayarlamaktır. Yer aletlerinde olduğu gibi dronda da ilacın alana eşit dağılması için uygulamadan önce kalibrasyon yapılmalıdır. Dronda değişkenler daha fazladır, çünkü uçuş hızı, yüksekliği, iş genişliği ve meme debisi birbirini doğrudan etkiler. Temel ilkeler şunlardır:
Meme kontrolü: Her memeden belirli sürede akan suyu ölçün. Tıkalı, aşınmış ya da farklı debi veren memeleri değiştirin.
Gerçek iş genişliğini belirleyin: Su duyarlı kâğıtlarla ya da test kartlarıyla uçuşun hangi genişlikte düzgün kaplama sağladığını görün. Bindirme ve boşluk bırakılmamasına dikkat edin.
Uçuş parametrelerini sabitleyin: Yükseklik ve hız, Bakanlığın ilgili zararlı için belirlediği değerlerde olmalı ve uçuş boyunca sabit kalmalıdır. Hız artarsa birim alana düşen miktar azalır.
Hava koşullarını ölçün: Uygulamadan hemen önce ve uygulama sırasında rüzgâr hızını ölçün, sınır aşılırsa durun.
Kayıt tutun: Tarih, parsel, ürün, uçuş ayarları ve hava koşullarını kaydedin. Bunlar hem yasal yükümlülük hem de olası bir şikâyette savunmanızdır.
Kimyasal mücadele gerektiğinde yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleri kullanılmalı ve etiketteki doza uyulmalıdır. Reçeteyi yetkili bir ziraat mühendisi ya da İl veya İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü düzenlemelidir.
Dronla İlaçlama Hizmeti Alırken Kontrol Listesi
Üreticilerin çoğu dron satın almak yerine hizmet alıyor. Hizmet veren kişi ya da firmayla anlaşmadan önce şunları sorun:
Dronun Bakanlık ruhsatı var mı ve ruhsat süresi geçerli mi?
Pilotun SHGM kaydı ve lisansı var mı? Ekipte profesyonel bitki koruma ürünü uygulayıcısı bulunuyor mu?
Bu uygulama için İl/İlçe Müdürlüğünden izin alındı mı?
Ürününüz ve sorununuz, dronla uygulamaya izin verilen zararlılar arasında mı?
Elinizde yetkili kişinin düzenlediği bir reçete var mı?
Arıcılar ve muhtarlık bilgilendirildi mi?
Uygulama sonrasında kayıtlar sisteme girilecek mi?
Bu sorulardan birinin yanıtı “hayır” ise uygulama yasal değildir. İzinsiz uygulamada yaptırımla karşılaşabilirsiniz. Ayrıca üründe kalıntı ya da komşu tarlada zarar oluşursa sorumluluk sizde de kalabilir.
Sık Sorulan Sorular
Kendi tarlamı kendi dronumla ilaçlayabilir miyim?
Yalnızca bütün şartları sağlıyorsanız. Dronun Bakanlıkça ruhsatlı olması, pilotun SHGM şartlarını karşılaması, uygulamanın pilot lisanslı kişi ile profesyonel uygulayıcı tarafından birlikte yapılması, ürün ve zararlının izin kapsamında olması ve her uygulama için il veya ilçe müdürlüğünden izin alınması gerekir.
Hangi zararlılara karşı dron kullanılabiliyor?
Bakanlığın Mart 2026 açıklamasına göre izin verilen zararlı organizma sayısı 15’tir. Liste yönerge değişiklikleriyle güncellenebildiği için kesin ve güncel bilgiyi İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünüzden alın.
Rüzgârlı havada neden dron uçurulmuyor?
Dronla yapılan uygulamalarda damlalar havada daha uzun kalır ve rüzgârla kolayca hedef dışına taşınır. Bakanlığın teknik talimatlarında rüzgâr hızı saniyede 2 metreyi aştığında dronla ilaçlama yapılmaması öngörülüyor.
